Wstecz SKĄD NASZ RÓD ?

Dziadkowie urodzili się w gminie Kamień Krajeński (Kamin), 
w powiecie Sępólno Krajeńskie (Sempelbork). 
[patrz: KRAJNA - nazwy lokalne]
 Piotr Jan Theuss {s. Pawła (Paul) T. i Anny (Anna) z d. Schmejkowskiej}
urodził się 31 stycznia 1870 roku w Małej Cerkwicy (Kleine Zirkwitz), 
natomiast jego żona Maria z domu również Theuss
{c. Jakuba (Jakob) T. i Anny (Anna) z d. Lemke}
urodziła się 8 lutego 1872 w Orzełku (Wordel).
 

Ślub zawarli dnia 9 stycznia 1899 roku w Małej Cerkwicy. 

Dziadkowie osiedlili się w Sikorzu (Schoenhorst), we wsi położonej najbliżej Sępólna Krajeńskiego,
która istnieje od 1424 roku. Jej pierwotna nazwa to Szykorys.

Tutaj też urodziły się ich dzieci:
Rozalia (?-?)
Franciszek (?-?)
Jan (24.12.1899 - 13.04.1962)
Józef (24.05.1907 - 10.09.1963)
Paweł (?-?.09.1939)
Piotr (20.12.1909 - 17.12.1990)
Alfons (31.03.1912 - 07.04.1975)

Nazwisko Theuss (Theus, Teus) najprawdopodobniej pochodzi od imienia Mattheus (Mateusz).

Po 1945 roku w ramach akcji spolszczania nazwisk niemieckobrzmiących zmuszony został do zmiany nazwiska Jan s. Piotra seniora na Tojs. W następnym pokoleniu nazwisko to nie zachowało się, jedyna córka Jana Tojsa - Irena wyszła za mąż za Piotra Mierzejewskiego i nazwisko Tojs zanikło. 
            Również Piotr junior zmienił pisownię nazwiska na Theus. I w tym przypadku nazwisko to nie zachowało się wśród potomnych. Córki Piotra (j) Krystyna, Irena i Jolanta są ostatnimi osobami noszącymi to nazwisko z rodu Piotra Theuss seniora
            Potomni rodu Piotra Theuss (s) (poza w.w.) noszą następujące nazwiska: Bielińska/i, Bomba, Brzezińska/i, Chmarzyńska/i, Krzoska, Lewandowska, Masełko, Mierzejewska/i, Nowak, Przybysz, Remiszewicz, Tońska/i, Wenderska/i, Woźna/y.

Tadeusz Theuss
27 października 2012


Z kart historii Kosznajderii

W średniowieczu na Pomorzu osiedlały się różne grupy etniczne i religijne.

Szkoci i hugenoci nie stworzyli zwartych społeczności. Takie natomiast powstały w przypadku olędrów, mennonitów i Kosznajdrów.

Kosznajderia (Die Koschneiderei) to kraina i ludzie między Chojnicami, Sępólnem Krajeńskim a Tucholą. Do dzisiejszych mieszkańców tych stron powoli dociera świadomość kosznajderskiej 500-letniej tradycji i kulturowego bogactwa, po którym zostały jedynie rozproszone szczątki.

Genezy Kosznajderii szukać należy w mrokach początku XIV wieku, kiedy to zasiedlone nielicznie przez Słowian tereny Pomorza Gdańskiego zajęli Krzyżacy. Na południowym skraju – bezleśnym terenie z żyznymi czarnoziemami, otoczonymi przez zwarte kompleksy leśne, znaleźli obszar idealny do zasiedlenia. Założyli tu liczne wsie czynszowe, rycerskie czy arcybiskupie, w których osiedlała się ludność niemiecka, głównie z okolic Osnabrück, wyznania rzymskokatolickiego. Początkowo za „stolicę” powstałej w ten sposób Kosznajderii uznawano Silno, później Ostrowite.

Chata w Silnie Kościół w Ostrowitem

Chata kosznajderska w Silnie

Fot. Krzysztof Szatkowski

Wzniesiony przez Kosznajdrów 
gotycki kościół w Ostrowitem
Fot. Krzysztof Szatkowski

W ciągu wieków przybysze mieszkając na polsko-niemieckim pograniczu, stopniowo asymilowali się, przejmując częściowo język i zwyczaje sąsiedniej ludności. Powstawały mieszane rodziny, zmieniała się tożsamość, pojawiło się poczucie podwójnej przynależności narodowej. Decydował o tym katolicyzm Kosznajdrów. Pozostawali oni zwartą grupą, wyróżniającą się pracowitością i wprowadzaniem nowinek technicznych w pracy na roli.

Była to jedna z wielu „małych ojczyzn”, które zmiótł wiatr historii. Nie zniknęła ona jednak bez śladu. W Chojnicach, Tucholi, Sępólnie mieszka do dziś wiele osób z charakterystycznymi dla Kosznajdrów nazwiskami:

Behnke, Behrendt, Brauer, Folleher, Gatz, Gersch, Hoppe, Janowitz, Kuchenbecker, Latzke, Musolf, Nelke, Ortmann, Pankau, Panske, Papenfufl, Patke, Prill, Rhode, Riesopp, Rink, Rosentreter, Ruhnke, Scheffler, Schmelter, Schreiber, Schwanitz, Schwemin, Semrau, Senske, Theus, Thiede, Warnke, Weiland, Wollschläger.


Joseph Rink, ksiądz z Gdańska, stworzył Kosznajdrom „spiżowy pomnik” w postaci serii publikacji z najważniejszą książką „Historia Kosznajderii 1772-1919” wydaną w Gdańsku w 1932 r.

Paul Panske, autor szeregu rozpraw naukowych dotyczących społeczności Kosznajderskiej,

Augustyn Rosentreter, biskup Chełmiński (1898-1926).


Na podstawie:  
W. Jastrzębski (red.), 2003; Kosznajderia - kraina i ludzie między Chojnicami a Tucholą (XV-XX w.)
Bydgoszcz-Tuchola 2003.
W. Lewandowski, 2003; "Atlantyda leży za Tucholą" i "Ciekawostki o Kosznajderii"
Gazeta Wyborcza, Bydgoszcz, 12-09-2003